Aort Diseksiyonu: Ani Göğüs ve Sırt Ağrısı Neden Acildir?

Aort, kalpten çıkan ve tüm vücuda kan taşıyan ana atardamardır. Bu damarın iç tabakasının yırtılması ve kanın damar duvarının katmanları arasına girmesiyle oluşan tabloya aort diseksiyonu denir. Aort diseksiyonu, kalp-damar cerrahisinin en acil durumlarından biridir; erken tanı ve hızlı müdahale hayati önem taşır. Bu yazıda "yırtılır tarzda" tarif edilen o karakteristik ağrının neden ciddiye alınması gerektiğini, kimlerin risk altında olduğunu ve tedavi yaklaşımlarını anlatıyoruz.

Aort Diseksiyonu Nasıl Belirti Verir?

En tipik belirti; aniden başlayan, çok şiddetli, yırtılma ya da bıçak saplanması tarzında tarif edilen göğüs veya sırt ağrısıdır. Ağrı çoğu zaman kürek kemikleri arasına, boyna ya da karna doğru yayılır ve yer değiştirebilir. Eşlik edebilen diğer bulgular şunlardır:

• Soğuk terleme, huzursuzluk, "kötü bir şey oluyor" hissi
• Bayılma ya da bayılacak gibi olma
• Kol ve bacaklar arasında nabız veya tansiyon farkı
• Ani gelişen felç benzeri tablolar (tutulan damara göre)
• Nefes darlığı

Bu tablo kalp kriziyle karışabilir; ayrımı ancak hastane koşullarında yapılabilir. Önemli olan, ani ve şiddetli göğüs–sırt ağrısında vakit kaybetmeden 112'yi aramaktır. "Geçer" diye beklemek, diseksiyonda en tehlikeli karardır.

Kimler Risk Altındadır?

Aort diseksiyonu her yaşta görülebilmekle birlikte bazı durumlar riski belirgin biçimde artırır:

• Kontrolsüz yüksek tansiyon — en sık ve en önemli risk faktörüdür
• Aortun önceden genişlemiş olması (aort anevrizması)
• Marfan sendromu gibi bağ dokusu hastalıkları ve ailede aort hastalığı öyküsü
• Doğuştan iki yaprakçıklı (biküspit) aort kapağı
• İleri yaş ve damar sertliği
• Gebeliğin son dönemi (nadir ancak bilinen bir risk)

Anevrizması olan hastaların düzenli takibi bu nedenle çok değerlidir; genişleme belirli bir çapa ulaşmadan planlı tedavi, acil yırtılmanın önüne geçmenin en etkili yoludur. Bu konuyu aort anevrizması: sessiz tehlike yazımızda ayrıntılı ele almıştık.

Tanı Nasıl Konur?

Acil serviste değerlendirilen hastada tanı çoğunlukla bilgisayarlı tomografi (BT anjiyografi) ile konur; ekokardiyografi de önemli bilgiler sağlar. Diseksiyonun aortun hangi bölümünü tuttuğu, tedavinin şeklini belirleyen en önemli faktördür: kalbe yakın (çıkan) aortu tutan diseksiyonlar genellikle acil ameliyat gerektirirken, yalnızca inen aortu tutan diseksiyonların bir bölümü yoğun bakım koşullarında ilaçla ve gerektiğinde damar içi (endovasküler) yöntemlerle tedavi edilebilir.

Tedavi: Cerrahi ve Endovasküler Seçenekler

Çıkan aortu tutan diseksiyonda hasarlı damar bölümü, ameliyatla yapay damar (greft) kullanılarak değiştirilir; gerekiyorsa aort kapağına da müdahale edilir. İnen aort diseksiyonlarında ise ilk yaklaşım genellikle tansiyonun sıkı kontrolüdür; komplikasyon gelişen ya da riskli özellikler taşıyan hastalarda kapalı yöntemle stent-greft (TEVAR) uygulanabilir. Hangi yöntemin uygun olduğu; diseksiyonun yeri, yaygınlığı ve hastanın durumu birlikte değerlendirilerek belirlenir. Ayrıntılar için aort diseksiyonu cerrahisi sayfamıza bakabilirsiniz.

Tedavi Sonrası Takip Ömür Boyu Sürer

Diseksiyon tedavisi ameliyatla bitmez; kalan aort bölümlerinin düzenli aralıklarla görüntülenmesi ve tansiyonun sıkı biçimde kontrol altında tutulması gerekir. Bu takip, ileride gelişebilecek genişlemelerin erken yakalanmasını sağlar. Aort cerrahisi alanında uzun yıllara dayanan deneyime sahip olan Prof. Dr. Harun Arbatlı, İstanbul Medicana Bahçelievler Hastanesi'nde aort anevrizması ve diseksiyonu hastalarının hem cerrahi tedavisi hem de uzun dönem takibiyle ilgilenmektedir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Ani ve şiddetli göğüs, sırt ya da karın ağrısı yaşıyorsanız bu yazıyı okumayı bırakın ve 112'yi arayın; aort diseksiyonunda zaman, sonucun kendisidir.