Periferik damar cerrahisi, bacaklara giden atardamarların daralması ya da tıkanması sonucu bozulan dolaşımı, bypass veya endovasküler yöntemlerle yeniden sağlamayı hedefler.
Periferik Damar Cerrahisi Nedir?
Periferik arter hastalığı, kol ve özellikle bacaklara giden atardamarların yağ ve kireç plaklarıyla daralması ya da tıkanması sonucu ortaya çıkar. En tipik belirtisi, yürürken bacakta ortaya çıkan ve dinlenince geçen ağrıdır (klodikasyo). İlerleyen dönemde istirahatte bile ağrı, yaralarda geç iyileşme ve doku beslenmesinde ciddi bozulma görülebilir.
Bu hastalık aynı zamanda kalp ve beyin damarlarında da benzer sorunların olabileceğine dair önemli bir uyarıdır; bu yüzden bütüncül bir damar değerlendirmesi gerektirir. Tedavide amaç, bacağa giden kan akışını yeniden sağlamak, ağrıyı azaltmak ve doku kaybını önlemektir. Prof. Dr. Harun Arbatlı, damar cerrahisi deneyimiyle her hasta için açık cerrahi (bypass) ve endovasküler (balon-stent) yöntemleri değerlendirerek en uygun tedaviyi planlar.
Belirtiler ve Cerrahi Gerektiren Durumlar
- Yürürken baldır, uyluk veya kalçada kramp tarzı ağrı (klodikasyo)
- Dinlenince geçen ancak yürüyünce tekrarlayan bacak ağrısı
- Ayak ve bacakta soğukluk, solukluk
- İstirahatte bile süren ayak ağrısı (ileri dönem)
- Ayak ve parmaklarda geç iyileşen yara veya renk değişikliği
- Bacakta güçsüzlük ve tüylerde azalma
- Nabızların zayıflaması veya alınamaması
Değerlendirme ve Tanı Yöntemleri
- Ayak bileği-kol basınç indeksi (ABI) ölçümü
- Arteriyel Doppler ultrasonografi
- BT anjiyografi veya MR anjiyografi
- Kateter anjiyografi (gerekli hastalarda)
- Kolesterol, şeker ve genel damar risk değerlendirmesi
- Kalp ve karotis damarlarının birlikte değerlendirilmesi
Cerrahi Yaklaşım ve Yöntemler
Periferik damar hastalığında tedavi; tıkanıklığın yerine, uzunluğuna ve hastanın şikayet düzeyine göre belirlenir. Erken evrede yaşam tarzı değişikliği ve ilaç ön plandayken, ilerlemiş tıkanıklıklarda dolaşımı yeniden sağlayacak girişimler değerlendirilir.
Tedavi Yaklaşımları
- İlaç ve yaşam tarzı düzenlemesi: Sigaranın bırakılması, düzenli yürüyüş programı, kolesterol ve şeker kontrolü tedavinin temelini oluşturur.
- Endovasküler tedavi (balon-stent): Uygun hastalarda kateterle girilerek daralan damar balonla genişletilir ve gerektiğinde stent yerleştirilir.
- Bypass cerrahisi: Uzun ve yaygın tıkanıklıklarda, tıkalı bölgeyi köprüleyecek yeni bir damar yolu oluşturulur.
- Endarterektomi: Belirli bölgelerdeki plak, damar açılarak temizlenebilir.
- Yara ve doku bakımı: İleri dönem hastalarda dolaşımın düzeltilmesiyle birlikte yara bakımı ve uzuv koruma öncelikli hedeftir.
Hangi yöntemin uygun olduğu; tıkanıklığın anatomisi, hastanın genel durumu ve şikayetlerin şiddeti değerlendirilerek Prof. Dr. Harun Arbatlı tarafından belirlenir.
İyileşme ve Takip
Endovasküler işlemlerde iyileşme genellikle hızlıdır ve hastane yatışı kısadır; bypass cerrahisinde ise iyileşme kademeli olarak birkaç haftada gerçekleşir. Her iki yöntemde de en kritik konu, sigaranın bırakılması ve düzenli yürüyüş ile risk faktörlerinin kontrol altına alınmasıdır. Ayak bakımı ve düzenli hekim kontrolleri, hem sonuçların korunması hem de yeni tıkanıklıkların önlenmesi açısından önemlidir.
