Aort diseksiyonu, aortun iç tabakasının yırtılmasıyla kanın damar duvarı katmanları arasına girdiği, ani ve şiddetli ağrıyla ortaya çıkan hayati bir acil durumdur.
Aort Diseksiyonu Nedir?
Aort duvarı üç katmandan oluşur. Aort diseksiyonunda, damarın en iç tabakası (intima) yırtılır ve yüksek basınçlı kan bu yırtıktan katmanların arasına girerek onları birbirinden ayırır. Böylece damar içinde yalancı bir kanal (false lümen) oluşur. Bu ayrışma aort boyunca hızla ilerleyebilir, dallara giden kan akımını bozabilir ve damarın tam yırtılmasına yol açabilir. Bu nedenle aort diseksiyonu dakikaların önem taşıdığı bir tıbbi acildir.
En önemli risk faktörü kontrolsüz yüksek tansiyondur; ayrıca aort anevrizması, bağ dokusu hastalıkları (Marfan sendromu gibi), doğuştan aort ve kapak yapısal bozuklukları ve ileri yaş riski artırır. Diseksiyon, yerine göre iki ana tipte incelenir: yükselen aortu tutan Tip A genellikle acil cerrahi gerektirirken, yalnızca inen aortu tutan Tip B uygun hastalarda yoğun tıbbi tedavi ve takiple yönetilebilir. Ani ve çok şiddetli göğüs/sırt ağrısı yaşayan herkes gecikmeden acil servise başvurmalıdır.
Belirtiler
- Ani başlayan, yırtılır tarzda çok şiddetli göğüs ağrısı
- Sırta, iki kürek kemiği arasına ya da karına yayılan ağrı
- Ağrının vücutta yer değiştirerek ilerlemesi
- İki kol arasında tansiyon ve nabız farkı
- Terleme, solukluk ve bayılma hissi
- Kol veya bacaklarda uyuşma, güçsüzlük (kan akımı bozulunca)
- Nefes darlığı ve ani gelişen bilinç değişikliği
Tanı Yöntemleri
- BT anjiyografi ile diseksiyonun tipi ve yayılımının hızla belirlenmesi
- Transözofageal ekokardiyografi ile acil değerlendirme
- Ekokardiyografi ile aort kökü ve kapağın incelenmesi
- İki koldan tansiyon ve nabız karşılaştırması
- MR anjiyografi ile ayrıntılı görüntüleme (stabil hastalarda)
- EKG ve kan tetkikleriyle ayırıcı tanı yapılması
Tedavi Yaklaşımı
Aort diseksiyonu tedavisi, diseksiyonun tipine ve hastanın durumuna göre acil olarak planlanır. İlk hedef tansiyonu ve kalp hızını hızla düşürerek yırtığın ilerlemesini durdurmaktır. Ardından tipe göre cerrahi ya da yakın takip kararı verilir.
Tedavi Yaklaşımı
- Acil tıbbi stabilizasyon: Tansiyon ve kalp hızını düşüren damardan ilaçlarla aortun üzerindeki basınç azaltılır.
- Tip A diseksiyonda acil cerrahi: Yükselen aortu tutan diseksiyonlarda, hasarlı bölümün yapay damarla değiştirildiği acil ameliyat çoğu zaman gereklidir.
- Endovasküler tedavi (stent-greft): Uygun Tip B olgularında, inen aorta kasıktan yerleştirilen stent-greft ile yalancı kanal kapatılabilir.
- İlaç tedavisi ve yakın takip: Komplike olmayan Tip B diseksiyonlarda sıkı tansiyon kontrolü ve düzenli görüntülemeyle izlem uygulanır.
Prof. Dr. Harun Arbatlı, diseksiyonun tipini ve yaygınlığını değerlendirerek, uygun hastalarda acil cerrahi onarım ya da endovasküler yöntemlerden en doğru olanını belirler. Bu tabloda erken tanı ve hızlı müdahale, sonucu belirleyen en kritik unsurdur.
Seyir ve Takip
Aort diseksiyonu ciddi bir tablodur ve tedavi sonrası iyileşme, diseksiyonun tipine, tutulan bölgeye ve zamanında müdahaleye bağlıdır. Cerrahi ya da stent-greft sonrası hastalar yoğun bakımda yakından izlenir ve toparlanma dönemi kişiye göre değişir. Uzun vadede en önemli konu, aortun geri kalan bölümünün düzenli görüntülemeyle takibi ve tansiyonun sıkı kontrolüdür. İlaçların düzenli kullanımı ve kontrollerin aksatılmaması, yeni sorunların erken fark edilmesini sağlar.