Periferik arter hastalığı, bacaklara giden atardamarların daralması nedeniyle yürürken ortaya çıkan bacak ağrısıyla kendini gösteren, damar sertliğinin bir sonucudur.
Periferik Arter Hastalığı Nedir?
Periferik arter hastalığı, kalp dışındaki damarların, özellikle bacak atardamarlarının ateroskleroz (damar sertliği) nedeniyle daralması ya da tıkanmasıdır. Kaslara giden kan akımı azaldığında, yürüme sırasında bacaklarda kramp ve ağrı ortaya çıkar; bu tipik şikayete kladikasyo intermittan (aralıklı topallama) denir. Ağrı genellikle dinlenmeyle geçer ve tekrar yürüyünce geri döner.
Hastalık ilerledikçe kan akımı istirahatte bile yetersiz kalabilir; ayakta soğukluk, renk değişikliği, geç iyileşen yaralar ve ileri olgularda doku kaybı (gangren) görülebilir. Sigara, diyabet, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol ve ileri yaş en önemli risk faktörleridir. Periferik arter hastalığı aynı zamanda vücuttaki genel damar sertliğinin bir göstergesidir; bu nedenle kalp ve beyin damarları açısından da artmış risk anlamına gelir. Erken tanı, hem bacağın hem de genel damar sağlığının korunması için önemlidir.
Belirtiler
- Yürürken baldır, uyluk ya da kalçada ortaya çıkan, dinlenmeyle geçen ağrı
- Bacak ve ayaklarda soğukluk, solukluk veya renk değişikliği
- Ayak ve bacakta uyuşma, güçsüzlük
- Ayak tırnaklarında ve tüylerinde değişiklik, yavaş uzama
- Geç iyileşen ya da iyileşmeyen ayak yaraları
- İstirahatte, özellikle geceleri ayak ağrısı (ileri dönem)
- Nabızların zayıflaması ya da alınamaması
Tanı Yöntemleri
- Ayak bileği-kol basınç indeksi (ABI) ölçümü
- Arteriyel Doppler ultrason ile damardaki darlığın değerlendirilmesi
- BT anjiyografi ile tıkanıklığın yeri ve derecesinin belirlenmesi
- MR anjiyografi ile ayrıntılı damar haritalaması
- Nabız muayenesi ve bacak-ayak dolaşımının değerlendirilmesi
- Gerektiğinde kateter anjiyografi ile ayrıntılı görüntüleme
Tedavi Yaklaşımı
Periferik arter hastalığında tedavi, darlığın derecesine, şikayetlerin şiddetine ve doku kaybı riskine göre planlanır. Amaç ağrıyı azaltmak, yürüme mesafesini artırmak ve ileri olgularda uzuv kaybını önlemektir.
Tedavi Yaklaşımı
- Risk faktörü kontrolü ve yaşam tarzı: Sigaranın bırakılması, diyabet, tansiyon ve kolesterolün kontrolü ile düzenli yürüyüş programı tedavinin temelidir.
- İlaç tedavisi: Kan sulandırıcılar, kolesterol düşürücüler ve damar akımını destekleyen ilaçlar hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya yardımcı olur.
- Girişimsel tedavi (balon ve stent): Uygun darlıklarda kateterle balon anjiyoplasti ve gerektiğinde stent uygulanır.
- Cerrahi tedavi (bypass): Uzun ve yaygın tıkanıklıklarda, tıkalı bölgeyi atlayan damar bypass ameliyatı değerlendirilir.
Prof. Dr. Harun Arbatlı, damar görüntülemelerini ve hastanın genel durumunu değerlendirerek, uygun hastalarda girişimsel yöntem ya da bypass cerrahisinden hangisinin daha yararlı olacağını belirler. Erken müdahale, ileri dönemde uzuv kaybı riskini azaltmada önemlidir.
Seyir ve Takip
Periferik arter hastalığında düzenli tedavi ve risk faktörü kontrolüyle çoğu hasta yürüme mesafesinde ve yaşam kalitesinde belirgin iyileşme yaşar. Balon, stent ya da bypass sonrası düzenli takip ve ilaç kullanımı, damarın açık kalması için önemlidir. Sigaranın bırakılması ve düzenli yürüyüş programı, tedavinin başarısını en çok etkileyen unsurlardır. Ayak bakımına özen gösterilmesi, özellikle diyabetli hastalarda yara oluşumunu önlemede kritiktir.