Pulmoner Emboli (Akciğer Embolisi): Bacaktaki Pıhtının En Tehlikeli Sonucu

Derin ven trombozu yazımızda bacak toplardamarlarında oluşan pıhtıyı ele almıştık. Bu pıhtının yerinden kopup akciğer damarlarına ulaşmasıyla ortaya çıkan tabloya pulmoner emboli (akciğer embolisi) denir ve acil müdahale gerektirir. Bu yazıda belirtilerini, risk gruplarını ve tedavi yaklaşımını özetliyoruz.

Pulmoner Emboli Nedir?

Genellikle bacak veya leğen bölgesindeki derin toplardamarlarda oluşan bir pıhtının parçası koparak kan akımıyla kalbin sağ tarafına, oradan da akciğer atardamarlarına ulaşır ve burada tıkanıklık yaratır. Tıkanan bölgede kan akışı durur; akciğerin o bölümünde oksijenlenme bozulur ve kalbin sağ tarafına ani bir yük biner.

Belirtileri

• Ani başlayan nefes darlığı
• Derin nefes alırken artan, batıcı göğüs ağrısı
• Hızlı kalp atışı ve hızlı nefes alıp verme
• Öksürük, bazen kanlı balgam
• Baş dönmesi, bayılma ya da bayılacak gibi olma
• Çoğunlukla tek taraflı bacak şişliği ve ağrısı (pıhtının kaynağı)

Tablo hafif belirtilerle seyredebileceği gibi ani ve ağır da başlayabilir. Ani nefes darlığı ile göğüs ağrısı birlikteyse, tanının netleşmesini beklemeden 112'yi aramak doğru davranıştır.

Kimlerde Risk Daha Yüksektir?

• Uzun süreli hareketsizlik: uzun yolculuklar, yatak istirahati
• Yakın zamanda geçirilmiş büyük ameliyat veya kırık
• Kanser ve bazı kanser tedavileri
• Gebelik ve doğum sonrası dönem, doğum kontrol hapı kullanımı
• Kalıtsal pıhtılaşma bozuklukları, ailede pıhtı öyküsü
• Obezite, ileri yaş, sigara kullanımı
• Daha önce derin ven trombozu ya da emboli geçirmiş olmak

Tanı Nasıl Konur?

Klinik şüphenin uygun olduğu hastalarda kan testi (D-dimer), akciğer damarlarını görüntüleyen BT anjiyografi ve bacak venöz Doppler ultrasonu birlikte kullanılır. Ekokardiyografi ise kalbin sağ tarafının bu yükten ne kadar etkilendiğini gösterir; tedavi kararında bu bilgi belirleyici olabilir.

Tedavi

• Kan sulandırıcı tedavi: Tedavinin temelidir; mevcut pıhtının büyümesini ve yeni pıhtı oluşmasını engelleyerek vücudun pıhtıyı zamanla eritmesine olanak tanır (bkz. kan sulandırıcı rehberimiz).
• Pıhtı eritici (trombolitik) tedavi: Tansiyonun düştüğü, ağır seyreden olgularda gündeme gelir.
• Kateterle veya cerrahi olarak pıhtının alınması: Seçilmiş ağır olgularda, uygun donanıma sahip merkezlerde uygulanabilir.
• Vena kava filtresi: Kan sulandırıcı kullanılamayan ya da tedaviye rağmen emboli tekrarlayan hastalarda düşünülebilir.

Tedavi süresi; embolinin nedenine (geçici bir risk faktörü mü, kalıcı bir yatkınlık mı olduğuna) göre değişir ve hekim tarafından belirlenir.

Korunma

• Uzun yolculuklarda saat başı birkaç dakika yürümek, oturduğunuz yerde ayak bileği hareketleri yapmak
• Yeterli sıvı almak
• Ameliyat sonrası dönemde erken hareketlenmek ve hekimin önerdiği koruyucu tedaviye uymak
• Risk grubundaysanız kompresyon çorabı kullanımını hekiminize sormak

Uzun süre hareketsiz kalmanın pıhtı riskini nasıl artırdığını yaz sıcaklarında damar sağlığı ve ameliyat sonrası yolculuk yazılarımızda da ele almıştık.

Kalp ve damar cerrahisi uzmanı Prof. Dr. Harun Arbatlı, tek taraflı bacak şişliği ile ani nefes darlığının birlikte görüldüğü tabloların gecikmeden değerlendirilmesi gerektiğini; bu ikilinin damar hekimliğinde en dikkat edilmesi gereken uyarı işaretlerinden biri olduğunu belirtmektedir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; ani nefes darlığı ve göğüs ağrısında vakit kaybetmeden 112'yi arayınız.