İkinci Kez Kalp Ameliyatı (Redo Cerrahi): Neden Gerekir, Nasıl Planlanır?

"Bir kez ameliyat oldum, bir daha olur mu?" Kalp ameliyatı geçirmiş hastaların ve yakınlarının aklından çıkmayan sorulardan biridir. Çoğu hasta için ilk ameliyat uzun yıllar yeterli olur. Ancak yıllar içinde bir kapağın yıpranması, yeni damar darlıkları ya da ilk ameliyatla ilgisi olmayan başka bir kalp hastalığı, yeniden cerrahi girişimi gündeme getirebilir. Tıp dilinde buna redo (tekrarlayan) kalp cerrahisi denir. Bu yazıda neden gerektiğini, ilk ameliyattan neyin farklı olduğunu ve kararın nasıl verildiğini ele alıyoruz.

İkinci Ameliyat Hangi Durumlarda Gündeme Gelir?

• Biyolojik kapağın yıpranması: Doku kapaklar mekanik kapaklara göre zamanla aşınmaya daha yatkındır. Bu, kapak seçiminde baştan göz önüne alınan bir durumdur (bkz. mekanik mi biyolojik mi kalp kapağı).
• Onarılan kapakta yeniden yetmezlik: Kapak tamirinden yıllar sonra kaçak yeniden belirginleşebilir.
• Bypass greftlerinde ya da doğal damarlarda yeni darlık: Damar sertliği süreği olan bir hastalıktır; ameliyat hastalığı ortadan kaldırmaz, sonuçlarını tedavi eder (bkz. bypass greftleri ve ömrü).
• Kapak enfeksiyonu: Yapay kapak üzerinde gelişen enfektif endokardit ilaçla kontrol altına alınamadığında cerrahi gerekebilir.
• Aortta yeni genişleme: Özellikle aort ameliyatı geçirmiş hastalarda, onarılmayan bölümde zamanla genişleme gelişebilir.
• Yeni bir hastalık: Örneğin bypass olmuş bir hastada yıllar sonra aort kapağı darlığı gelişmesi.

İlk Ameliyattan Farkı Nedir?

İkinci ameliyatı teknik olarak zorlaştıran temel etken, ilk ameliyatın ardından göğüs içinde oluşan yapışıklıklardır. İyileşme sürecinde kalp, çevre dokular ve göğüs kemiğinin arka yüzü arasında sıkı bağlar gelişir. Göğüs yeniden açılırken bu dokuların dikkatle ayrılması gerekir. Ayrıca önceki ameliyattan kalan ve hâlâ çalışan bypass greftleri, bu aşamada korunması gereken yapılardır.

Bu nedenle redo ameliyatlar genellikle daha uzun sürer, kanama yönetimi daha fazla önem taşır ve ekibin bu tür ameliyatlarda deneyimli olması belirleyicidir. Kan yönetimi konusunu ayrı bir yazıda ele almıştık.

Ameliyat Öncesi Değerlendirme Neden Daha Kapsamlıdır?

İkinci ameliyatta planlama, ameliyatın kendisi kadar önemlidir. Değerlendirme genellikle şunları içerir:

• Göğüs BT'si: Kalbin ve greftlerin göğüs kemiğine ne kadar yakın olduğunu gösterir; göğsün nasıl ve hangi önlemlerle açılacağı buna göre planlanır.
• Koroner anjiyografi: Mevcut greftlerin ve doğal damarların durumu haritalanır.
• Ekokardiyografi: Kapakların ve kalp kasının güncel durumu değerlendirilir.
• Önceki ameliyat raporu: Hangi greftlerin, hangi kapağın, hangi ölçüde kullanıldığı bilgisi planlamayı doğrudan etkiler. Elinizde varsa mutlaka getirin.
• Genel sağlık değerlendirmesi: Böbrek ve akciğer fonksiyonları, kan sulandırıcı kullanımı, eşlik eden hastalıklar.

Hazırlık sürecinin genel çerçevesini kalp ameliyatına hazırlık yazımızda anlatmıştık; redo ameliyatlarda bu adımlar daha ayrıntılı yürütülür.

Her Hastada Yeniden Açık Ameliyat mı Gerekir?

Hayır. Günümüzde ikinci girişim her zaman göğsün yeniden açılması anlamına gelmez. Hastanın durumuna göre şu seçenekler değerlendirilir:

• Kapak içine kapak (valve-in-valve): Yıpranmış biyolojik kapağın içine, kateterle yeni bir kapak yerleştirilmesi. Uygun hastalarda açık ameliyata alternatif olabilir; yöntemin mantığını TAVI yazımızda anlatmıştık.
• Stent ile tedavi: Bypass sonrası gelişen bazı darlıklarda kateter yöntemleri öne çıkabilir (bkz. bypass mı stent mi).
• Farklı giriş yolları: Seçilmiş hastalarda göğüs kemiğinin tamamen açılmadığı yan kesiler kullanılabilir (bkz. minimal invaziv kalp cerrahisi).

Hangi yolun seçileceği; kapağın tipi ve ölçüsü, greftlerin durumu, hastanın yaşı ve genel sağlığı birlikte değerlendirilerek, kalp cerrahı ve kardiyoloğun ortak kararıyla belirlenir.

Riskler İlk Ameliyattan Yüksek mi?

İkinci ameliyat, ilkine göre genellikle daha fazla dikkat ve hazırlık gerektirir. Ancak riski belirleyen tek şey ameliyatın "ikinci" olması değildir. Ameliyatın planlı mı yoksa acil mi yapıldığı, hastanın o günkü genel durumu ve kalp fonksiyonu sonucu en az bunun kadar etkiler. Bu yüzden izlem sırasında sorun erken fark edilip girişim planlı koşullarda yapıldığında, hasta için en uygun ortam sağlanmış olur.

Belirtiler Ne Zaman Dikkat Gerektirir?

Daha önce kalp ameliyatı olmuş bir hastada aşağıdaki durumlar kontrolü öne almayı gerektirir:

• Eskiden rahatça yapılan işlerde nefes darlığı, çabuk yorulma
• Göğüs ağrısı ya da baskı hissinin yeniden başlaması
• Bacaklarda şişlik, gece yastık sayısının artması
• Çarpıntı, baş dönmesi ya da bayılma hissi
• Nedeni açıklanamayan, uzayan ateş — özellikle yapay kapağı olan hastalarda

İkinci Ameliyattan Nasıl Kaçınılır?

Her redo ameliyat önlenebilir değildir; ancak olasılığı azaltmak ve gerekiyorsa zamanında yakalamak hastanın elindedir:

• Kontrol muayenelerini ve yıllık ekokardiyografiyi aksatmayın.
• Kan sulandırıcı ve diğer ilaçlarınızı düzenli kullanın (bkz. ameliyat sonrası ilaçlar).
• Diş tedavileri öncesinde yapay kapağınız olduğunu diş hekiminize söyleyin.
• Sigarayı bırakın; tansiyon, şeker ve kolesterolü hedef aralıkta tutun.

Kalp ve damar cerrahisi uzmanı Prof. Dr. Harun Arbatlı, ikinci kez kalp ameliyatında sonucu belirleyen en önemli etkenlerden birinin ayrıntılı ameliyat öncesi planlama olduğunu; önceki ameliyat raporunun ve güncel görüntülemelerin bu planlamanın temelini oluşturduğunu belirtmektedir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; ikinci girişimin gerekip gerekmediği ve hangi yöntemin uygun olduğu hekiminiz tarafından belirlenir.