Kireçli (Porselen) Aort: Kalp Ameliyatında Neden Özel Planlama Gerektirir?

Kalp ameliyatı öncesi yapılan tetkiklerde bazı hastalara "aort damarınızda yoğun kireçlenme var" denir. Tıpta porselen aort olarak adlandırılan bu durum çoğu zaman belirti vermez; ancak kalp ameliyatının nasıl yapılacağını doğrudan etkiler. Bu yazıda porselen aortun ne olduğunu, ameliyatta neden önem taşıdığını ve hangi yöntemlerle güvenli bir plan yapılabildiğini anlatıyoruz.

Porselen Aort Nedir?

Aort, kalpten çıkan ve vücuda kan taşıyan ana atardamardır. Damar sertliği (ateroskleroz) ilerledikçe aort duvarında kireç (kalsiyum) birikebilir (bkz. ateroskleroz nedir?). Bu birikim çıkan aortun duvarını çepeçevre ya da çok geniş bir alanda sarıp sertleştirdiğinde, damar görüntülemede porselen gibi beyaz bir kabuk olarak görünür; durumun adı da buradan gelir.

Porselen aort daha çok şu hastalarda görülür:

• İleri yaştaki hastalar
• Uzun süredir diyabeti olanlar
• Kronik böbrek yetmezliği olan ya da diyalize giren hastalar (bkz. diyaliz hastalarında kalp ameliyatı)
• Geçmişte göğüs bölgesine ışın tedavisi (radyoterapi) almış olanlar
• Vücudun birçok damarında yaygın damar sertliği bulunanlar

Belirti Verir mi?

Porselen aort tek başına genellikle belirti vermez. Çoğu zaman koroner arter hastalığı ya da kapak hastalığı nedeniyle yapılan tomografi, anjiyografi veya göğüs filminde fark edilir. Asıl önemi, bir kalp ameliyatı planlandığında ortaya çıkar.

Kalp Ameliyatında Neden Önemlidir?

Klasik kalp ameliyatlarında aort birkaç kritik adımda kullanılır:

• Kalp-akciğer makinesine bağlanmak için aorta kanül yerleştirilir
• Kalp durdurulurken aort özel bir pensle kapatılır
• Bypass ameliyatlarında toplardamar greftlerinin bir ucu aorta dikilir

Yoğun kireçlenmiş bir aort duvarında bu işlemler kireç parçacıklarının kopmasına yol açabilir. Kopan parçacıklar beyin damarlarına giderek inmeye neden olabilir; sert duvarın güvenle dikilmesi ve kapatılması da zorlaşır. Bu nedenle porselen aort saptanan hastada aorta dokunulan her adım yeniden planlanır (bkz. kalp-akciğer makinesi nedir?).

Ameliyat Öncesi ve Sırasında Değerlendirme

Kireçlenmenin yeri ve yaygınlığı ameliyattan önce genellikle bilgisayarlı tomografi ile ayrıntılı olarak haritalanır. Ameliyat sırasında ise aortun üzerine doğrudan yerleştirilen bir ultrason probuyla (epiaortik ultrason) duvarın kireçsiz, güvenli bölgeleri belirlenebilir. Bu iki bilgi, cerrahın kanülü nereye yerleştireceğine ve greftleri nasıl bağlayacağına karar vermesini sağlar (bkz. kalp tetkikleri).

Bypass Gerekiyorsa: Aorta Dokunmadan Ameliyat

Porselen aortu olan hastalarda bypass ameliyatı için öne çıkan yaklaşımlardan biri, aorta hiç dokunmadan yapılan atan kalpte bypasstır. Bu yöntemde kalp-akciğer makinesi kullanılmaz, aort pensle kapatılmaz (bkz. atan kalpte bypass nedir?). Greftler aorta dikilmek yerine, göğüs duvarındaki atardamarlardan beslenecek şekilde planlanır; gerekirse iki arter grefti birbirine eklenerek "T" ya da "Y" biçiminde kullanılır. Greft seçimi hakkında bilgi için bypass ameliyatında hangi damar kullanılır? yazımıza bakabilirsiniz.

Kapak Ameliyatı Gerekiyorsa

Aort kapak darlığı ile porselen aort birlikte bulunduğunda, kasık atardamarından kateterle yapılan TAVİ çoğu zaman öne çıkan seçeneklerden biridir; çünkü bu işlemde aorta cerrahi olarak müdahale edilmez (bkz. TAVİ kimlere uygundur?). Açık ameliyat gerektiğinde ise kalp-akciğer makinesi bağlantısı aort yerine koltuk altı atardamarı gibi başka bir damardan yapılabilir. Bazı hastalarda vücut ısısı düşürülerek dolaşım kısa süreliğine durdurulur ve kireçli aort bölümü yapay damarla değiştirilir. Hangi yolun seçileceği kireçlenmenin yaygınlığına ve hastanın genel durumuna bağlıdır.

Porselen Aort Ameliyata Engel mi?

Porselen aort ameliyat riskini artıran bir durumdur, ancak tek başına ameliyata engel değildir. Önemli olan riskin doğru hesaplanması, yöntemin buna göre seçilmesi ve kararın kardiyoloji ile kalp cerrahisi ekiplerinin ortak değerlendirmesiyle verilmesidir.

Ameliyattan Sonra Nelere Dikkat Edilmeli?

Porselen aort, damar sertliğinin vücutta yaygın olduğunun bir göstergesidir. Bu nedenle ameliyat sonrasında da yalnızca kalbe değil, tüm damar sistemine odaklanan bir takip önemlidir:

• Kolesterol, tansiyon ve kan şekerinin hekiminizin belirlediği hedeflerde tutulması
• Sigaranın tamamen bırakılması (bkz. sigarayı bırakınca damarlarda ne olur?)
• Gerekli görülürse şah damarlarının ve bacak damarlarının da değerlendirilmesi (bkz. şah damarı darlığı)
• Düzenli kontrollerin aksatılmaması

Kalp ve damar cerrahisi uzmanı Prof. Dr. Harun Arbatlı, aortunda yoğun kireçlenme bulunan hastalarda ameliyat planının ameliyattan önce tomografiyle, ameliyat sırasında da ultrasonla aortun durumuna göre yapıldığını ve yöntemin her hastaya özel seçildiğini belirtmektedir. Ayrıntılı bilgi için atan kalpte bypass ve koroner arter hastalığı sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; ameliyat yöntemi, tetkikler ve muayene sonrasında hekiminiz tarafından kişiye özel olarak belirlenir.