Kalp Ameliyatı Sonrası Göğüs Kemiği İyileşmesi ve Yara Bakımı

Açık kalp ameliyatından sonra iyileşmenin en somut ve en çok merak edilen tarafı göğüs kemiğidir. "Kemik ne zaman kaynar?", "Kolumu nasıl kullanabilirim?", "Yarayı ne zaman yıkayabilirim?" gibi sorular taburculuk sonrasının ilk sıralarında gelir. Bu yazıda göğüs kemiğinin iyileşme süreci ile kesi yerlerinin bakımını ele alıyoruz. İyileşmenin diğer yönlerini günlük hayat ve işe dönüş ile kardiyak rehabilitasyon yazılarımızda ele almıştık.

Ameliyatta Göğüs Kemiğine Ne Yapılır?

Klasik açık kalp ameliyatında kalbe ulaşmak için göğüs kemiği (sternum) ortadan ayrılır. Ameliyat bittiğinde kemik, özel tellerle ya da benzeri tespit malzemeleriyle yeniden yaklaştırılır ve sabitlenir. Bu teller kalıcıdır; vücutta kalmaları olağandır ve genellikle çıkarılmaları gerekmez. Metal dedektöründen geçerken sorun yaratmazlar.

Bazı hastalarda ameliyat, göğüs kemiği tamamen açılmadan küçük kesilerden yapılabilir. Böyle bir ameliyat geçirdiyseniz aşağıdaki kısıtlamaların bir bölümü sizin için geçerli olmayabilir; bu durumu ekibinizle netleştirin (bkz. kapalı kalp ameliyatı).

Kemik Ne Kadar Sürede Kaynar?

Göğüs kemiğinin birleşmesi, kırık bir kemiğin iyileşmesine benzer bir süreçtir ve çoğu hastada yaklaşık altı ila sekiz hafta sürer. Bu süre boyunca kemik, tellerle bir arada tutulur; asıl sağlamlığı kendi kaynaması sağlar. Sağlamlığın tam oturması birkaç ay daha alabilir. Şeker hastalığı, ileri yaş, sigara kullanımı, ileri derecede kilo fazlası ve kemik yapısını zayıflatan durumlar bu süreyi uzatabilir.

İlk Altı Haftanın Kuralları (Sternum Önlemleri)

• Ağırlık kaldırmayın: Hekiminiz aksini söylemedikçe birkaç kilonun üzerindeki yükleri taşımaktan kaçının. Dolu su şişesi, alışveriş poşeti, torun, evcil hayvan bu sınıra girer.
• Kollarınızla vücudunuzu itmeyin ve çekmeyin: Yataktan kalkarken ya da koltuktan doğrulurken kollarınıza yüklenmeyin. Bunun yerine yan dönüp bacaklarınızı sarkıtarak, gövdenizi bütün halinde kullanarak kalkın.
• Kollarınızı omuz hizasının üzerine zorlamayın: Yüksek raftan bir şey almak, perde asmak gibi hareketler ertelenmelidir.
• Tek kolla değil, iki kolla ve simetrik hareket edin: Göğüs kemiğine tek taraflı makaslama etkisi yapan hareketlerden kaçının.
• Araç kullanmayın; ön koltukta oturmayın: Bu konuyu günlük hayat yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Bu önlemler hareketsiz kalmanız gerektiği anlamına gelmez. Yürüyüş, aksine, iyileşmenin en önemli parçasıdır.

Öksürürken ve Hapşırırken Yastık Desteği

Öksürme, hapşırma ve gülme sırasında göğüs kemiğine binen ani yük en çok bu dönemde rahatsızlık verir. Küçük bir yastığı göğsünüze bastırarak destek vermek hem ağrıyı azaltır hem kesi hattını korur. Öksürmekten kaçınmayın; akciğerlerin temizlenmesi için gereklidir. Solunum egzersizleriniz varsa aynı yastık desteğiyle sürdürün.

Kesi Yerinin Günlük Bakımı

• Kesi hattını her gün kontrol edin; mümkünse bir ayna ya da bir yakınınızın yardımıyla bakın.
• Hekiminizin izin verdiği tarihten sonra ılık suyla duş alabilirsiniz. Kesi hattını ovalamayın; sabunlu suyun üzerinden akması yeterlidir.
• Duştan sonra temiz bir havluyla bastırarak kurulayın, sürterek değil.
• Hekiminiz önermedikçe yaranın üzerine krem, pomat, kolonya ya da bitkisel karışım uygulamayın.
• Küvet, havuz, deniz ve hamam gibi suya batırmalı ortamlardan, yara tam kapanıp hekiminiz izin verene kadar uzak durun.
• Kesi hattını sıkmayan, pamuklu ve önden düğmeli giysiler tercih edin. Kadın hastalarda destekleyici, dikişsiz ve kesi hattına baskı yapmayan bir sütyen rahatlık sağlar.

Kesi hattında karıncalanma, uyuşma, kaşıntı ve zaman zaman gelip geçen batma hissi olağandır; bu duyular sinir uçlarının toparlanmasıyla aylar içinde azalır.

Bacaktaki ve Koldaki Kesi Yerinin Bakımı

Bypass ameliyatında greft bacaktan ya da koldan alınmış olabilir (bkz. bypass'ta kullanılan damarlar). Bu kesi yerleri bazen göğüsteki kesiden daha uzun süre rahatsızlık verir:

• Bacakta şişlik ve morarma ilk haftalarda beklenen bir durumdur.
• Otururken bacağınızı sarkıtmak yerine desteklenmiş biçimde yukarıda tutun.
• Hekiminizin önerdiği varis çorabını düzenli kullanın.
• Uzun süre ayakta hareketsiz durmaktan kaçının; kısa aralıklarla yürüyün.

Hangi Belirtiler Enfeksiyon Habercisi Olabilir?

Aşağıdaki durumlarda kontrol gününüzü beklemeden hekiminize başvurun:

• Kesi hattından akıntı gelmesi, özellikle bulanık, sarımsı ya da kötü kokulu akıntı
• Kızarıklığın ve ısı artışının kesi çevresinde yayılması
• Ateş yükselmesi ya da titreme
• Ağrının azalmak yerine giderek artması
• Kesi hattının bir bölümünün aralanması
• Göğüs kemiğinde hareket ya da "kıtırdama" hissi: Öksürürken veya dönerken göğüs kemiğinde oynama hissediyorsanız bu, ertelenmeden değerlendirilmesi gereken bir bulgudur.

Ateşle birlikte nefes darlığı, çarpıntı ya da bayılacak gibi olma varsa en yakın acil servise başvurun.

İyileşmeyi Zorlaştıran Etkenler

Sigara, kemik kaynamasını ve yara iyileşmesini doğrudan olumsuz etkiler; bu dönem bırakmak için en etkili zamandır (bkz. sigarayı bırakınca damarlarda ne olur). Kan şekerinin hedef aralıkta tutulması, yeterli protein alımı ve kilo kontrolü de iyileşmeyi destekler; beslenme tarafını ayrı bir yazıda ele almıştık.

İz Zamanla Ne Hale Gelir?

Kesi izi ilk aylarda kırmızı ve kabarık görünebilir; zamanla soluklaşır ve incelir. Bu süreç çoğu hastada bir yıla kadar sürer. İzin güneşten korunması renk farkının kalıcı olmasını önlemeye yardımcı olur. İz bakımına yönelik ürünleri kullanmadan önce yaranın tam kapanmış olması ve hekiminizin onayı gerekir.

Kalp ve damar cerrahisi uzmanı Prof. Dr. Harun Arbatlı, ilk altı haftadaki kol ve ağırlık kısıtlamalarının amacının hareketsizlik değil; kemiğin sağlam kaynaması olduğunu, bu dönemde düzenli yürüyüşün sürdürülmesinin iyileşmeyi desteklediğini belirtmektedir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; kısıtlamaların süresi ve yara bakımı talimatları ameliyatınızı yapan ekip tarafından belirlenir.