Sigarayı Bıraktığınızda Damarlarınızda Ne Olur?

Kalp ve damar cerrahisinde, hastanın kendi elindeki en güçlü tedavi aracı sigarayı bırakmaktır. Buerger hastalığı yazımızda tütünün genç yaşta yol açtığı damar tıkanıklığını ele almıştık; bu yazıda ise bırakmanın damarlarda neyi değiştirdiğine ve ameliyat sürecindeki rolüne odaklanıyoruz.

Sigara Damarlara Ne Yapar?

• Damarın iç yüzeyini kaplayan tabakayı zedeleyerek damar sertliği sürecini hızlandırır
• Damarların kasılmasına yol açarak kan akışını azaltır
• Kanın pıhtılaşmaya eğilimini artırır
• Karbonmonoksit nedeniyle kanın taşıdığı oksijen miktarını düşürür
• "İyi kolesterol" düzeyini olumsuz etkiler

Bu etkiler yalnızca kalp damarlarını değil; bacak damarlarını, şah damarını ve aortu da ilgilendirir. Bacak damar tıkanıklığı olan hastalarda sigara, hastalığın en güçlü ilerletici etkenidir (bkz. bacak damar tıkanıklığı yazımız).

Bırakınca Neler Değişir?

Değişim, düşünülenden daha erken başlar:

• İlk saatler: Kandaki karbonmonoksit düzeyi düşmeye başlar, dokulara giden oksijen artar.
• İlk günler-haftalar: Nabız ve tansiyon üzerindeki nikotin etkisi geriler; tat ve koku duyusu belirginleşir.
• Haftalar-aylar: Dolaşım ve akciğer işlevleri düzelmeye başlar; yürüyüş ve efor toleransında artış birçok hastada fark edilir.
• Yıllar: Kalp-damar hastalığı riski, sigara içmeye devam edenlere kıyasla belirgin biçimde azalır.

Bu iyileşmenin hızı kişiden kişiye değişir; ancak yön her hastada aynıdır. "Yıllardır içiyorum, artık geç" düşüncesi doğru değildir: bırakmanın yararı her yaşta ve ileri damar hastalığı olan kişilerde de vardır.

Ameliyat Öncesi Bırakmanın Önemi

Sigara, ameliyat sürecinin her aşamasını etkiler:

• Akciğer komplikasyonları ve ameliyat sonrası solunum sorunları daha sık görülür
• Yara iyileşmesi yavaşlar, kesi yeri enfeksiyonu riski artar
• Bypass ameliyatında kullanılan damarların (greftlerin) uzun dönemde açık kalma şansı olumsuz etkilenir
• Yoğun bakım ve hastanede kalış süresi uzayabilir

Bu nedenle ameliyat planlanan hastalarda sigaranın mümkün olan en erken dönemde bırakılması önerilir; ameliyata kısa süre kalmış olsa bile bırakmak yararlıdır. Hazırlık sürecinin tamamını ameliyat öncesi hazırlık yazımızda bulabilirsiniz.

Ameliyattan Sonra Yeniden Başlamak

Ameliyat, tıkanan bölgeyi aşar; ancak damar hastalığını ortadan kaldırmaz. Ameliyat sonrası sigaraya dönmek, hem yeni damarların tıkanma riskini artırır hem de bacak damar hastalığı olanlarda uzuv kaybı riskini yükseltir. Ameliyat sonrası dönem, bırakma kararını kalıcı hale getirmek için en uygun zamanlardan biridir.

Bırakmayı Kolaylaştıran Yöntemler

• Bir bırakma tarihi belirleyin ve çevrenize bildirin
• Sigarayı tetikleyen durumları (çay-kahve molası, araç kullanımı, stresli anlar) önceden planlayın
• Evden ve araçtan sigara, çakmak ve küllükleri kaldırın
• Sigara bırakma polikliniklerinden destek alın; Sağlık Bakanlığı'nın ücretsiz ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı'nı arayabilirsiniz
• Nikotin replasman ürünleri ve reçeteli ilaçlar, uygunluğu hekim tarafından değerlendirilerek kullanılabilir
• İlk haftalarda yürüyüşü artırın; hareket hem isteği azaltır hem kilo kontrolüne yardımcı olur

Bırakma denemesinin ilk seferde sonuç vermemesi olağandır; çoğu kişi birkaç denemeden sonra başarılı olur. Önemli olan denemeyi sürdürmektir.

Elektronik Sigara ve Nargile

Elektronik sigara ve nargile, "zararsız alternatif" değildir; damar sağlığı üzerindeki etkileri konusunda temkinli olmak gerekir. Bırakma sürecinde bu ürünlere yönelmeden önce hekiminize danışın.

Kilo Alma Endişesi

Bırakma sonrası bir miktar kilo alımı görülebilir; ancak bu, sigarayı sürdürmenin damar sağlığına verdiği zararla karşılaştırılamaz. Düzenli yürüyüş ve kalp dostu beslenme ile bu dönem yönetilebilir.

Kalp ve damar cerrahisi uzmanı Prof. Dr. Harun Arbatlı, damar hastalığı olan hastalarda uygulanan tedavinin sigara sürdüğü sürece beklenen yararı tam olarak veremediğini; bu nedenle bırakma kararının tedavinin ayrılmaz bir parçası olarak ele alınması gerektiğini belirtmektedir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; bırakma sürecinde kullanılacak ilaç ve yöntemler için hekiminize danışınız.