Varis Çorabı (Kompresyon Çorabı): Kimler Kullanmalı, Nasıl Seçilir ve Giyilir?

Varis şikâyetiyle başvuran hastalara en sık önerilen tedavilerden biri, halk arasında "varis çorabı" olarak bilinen kompresyon çorabıdır. Doğru seçilip doğru kullanıldığında bacaklardaki ağırlık, şişlik ve yorgunluk hissini belirgin biçimde azaltabilir. Ancak yanlış ölçüde ya da uygun olmayan bir hastada kullanıldığında yarardan çok sorun yaratabilir. Bu yazıda varis çorabının ne işe yaradığını, kimlerin kullanması gerektiğini ve doğru kullanımın püf noktalarını anlatıyoruz.

Varis Çorabı Nasıl Çalışır?

Bacak toplardamarlarındaki kanın kalbe dönüşü, damar içindeki kapakçıklar ve baldır kaslarının pompa etkisiyle sağlanır. Varis ve kronik venöz yetmezlikte bu kapakçıklar yeterince kapanmaz ve kan bacaklarda göllenir (bkz. varis ve kronik venöz yetmezlik). Kompresyon çorabı bacağa dışarıdan dereceli bir basınç uygular: Basınç ayak bileğinde en yüksektir ve yukarı doğru azalır. Böylece genişlemiş toplardamarlar hafifçe sıkışır, kanın yukarı doğru akışı kolaylaşır ve dokularda sıvı birikmesi azalır.

Varis Çorabı Varisi Geçirir mi?

Hayır. Kompresyon çorabı mevcut varisleri ortadan kaldırmaz; şikâyetleri hafifletir ve şişliğin kontrolüne yardımcı olur. Çorap çıkarıldığında toplardamarlardaki genişleme olduğu gibi kalır. Belirgin şikâyet yaratan varislerde lazer, radyofrekans ve diğer tedavi seçenekleri ayrıca değerlendirilir (bkz. varis neden olur, nasıl tedavi edilir?).

Kimlere Önerilir?

• Akşamları artan bacak ağrısı, ağırlık hissi, kramp ve ayak bileği şişliği olan varis hastaları
• Kronik venöz yetmezliğe bağlı ciltte renk değişikliği olanlar
• Venöz ülser (toplardamar yarası) tedavisi görenler ve yarası iyileşmiş olanlar; bu grupta çorap yaranın tekrarlamasını önlemeye de yardımcı olur (bkz. venöz ülser)
• Varis tedavisinden sonra, hekimin önerdiği süre boyunca
• Derin ven trombozu geçirdikten sonra bacakta şişlik ve ağrısı devam edenler
• Gebelikte bacak şişliği ve varis şikâyeti olanlar (bkz. gebelikte varis)
• Pıhtı riski taşıyan kişiler, uzun yolculuklar sırasında (bkz. uzun yolculukta pıhtı riski)

Kimler Dikkatli Olmalı?

Varis çorabı her bacak için uygun değildir. Aşağıdaki durumlarda çorap ancak hekim değerlendirmesinden sonra kullanılmalıdır:

• Bacak atardamarlarında tıkanıklık: Çorabın basıncı, zaten azalmış olan kan akışını daha da kısıtlayabilir. Bu nedenle özellikle ileri yaştaki, sigara içen ya da şeker hastası kişilerde çorap önerilmeden önce bacak nabızları kontrol edilir, gerekirse ayak bileği ve kol tansiyonları karşılaştırılır (bkz. bacaklarda damar tıkanıklığı).
• İleri kalp yetmezliği: Bacaklardaki sıvının hızla dolaşıma dönmesi kalbe yük bindirebilir.
• Ayaklarda his kaybı: Özellikle şeker hastalarında çorabın yarattığı sürtünme ya da baskı fark edilmeyebilir.
• Bacakta açık ve akıntılı yara, cilt enfeksiyonu ya da çorap malzemesine karşı alerji

Basınç Sınıfı ve Boy Nasıl Seçilir?

Kompresyon çorapları uyguladıkları basınca göre hafif, orta ve güçlü gibi sınıflara ayrılır. Hangi sınıfın gerektiği şikâyetinize ve muayene bulgularınıza göre hekiminiz tarafından belirlenir; "ne kadar sıkı o kadar iyi" yaklaşımı doğru değildir. Çoraplar diz altı, uyluk boyu ve külotlu modeller halinde bulunur. Pek çok hastada diz altı çorap yeterli olabilir ve giyilmesi daha kolaydır; hangi modelin uygun olduğuna yine hekiminiz karar verir.

Ameliyat sonrasında hastanede giyilen beyaz pıhtı önleyici çoraplar yatan hastalar için tasarlanmıştır ve günlük yaşamda kullanılan varis çoraplarıyla aynı değildir.

Doğru Ölçü Neden Önemli?

Çorabın etkili olması için bacağa tam oturması gerekir. Ölçü, bacaklar henüz şişmemişken, tercihen sabah saatlerinde ayak bileği ve baldırın en kalın yeri (uzun modellerde uyluk da) ölçülerek alınır. Bol bir çorap yeterli basınç uygulamaz; dar bir çorap ise üst kenarında boğma etkisi yaratabilir. Belirgin kilo değişikliğinde ya da bacak şişliği azaldığında ölçü yenilenmelidir.

Nasıl Giyilir, Nasıl Bakılır?

• Çorabı sabah, bacaklarınız şişmeden giyin; hekiminiz aksini önermedikçe gece yatarken çıkarın.
• Çorabı topuk kısmına kadar ters çevirin, ayağınızı yerleştirin ve bacak boyunca yavaşça yukarı sıyırın.
• Kırışıklık bırakmayın; üst kenarı kıvırmayın ya da aşağı katlamayın, katlanan bölüm bacağı boğabilir.
• Lastik eldiven kullanmak tutuşu kolaylaştırır; giymekte zorlananlar için giyme aparatları bulunur.
• Çorabı mümkünse her gün ılık suda ve hafif deterjanla yıkayın; sıkmadan, doğrudan güneşe ya da kaloriferin üzerine koymadan kurutun.
• Kullanımla esneklik azaldığından çoraplar genellikle birkaç ayda bir yenilenir.

Hangi Durumda Çorabı Çıkarıp Hekime Danışmalı?

Ayak parmaklarında morarma, solukluk, uyuşma ya da karıncalanma, artan ağrı, ciltte kızarıklık, kabarcık ya da yara oluşursa çorabı çıkarın ve hekiminize danışın. Ayrıca çorapla gerileyen bir bacak şişliği, altta yatan nedeni ortadan kaldırmaz: Şişlik kalp, böbrek ya da lenf dolaşımı kaynaklı olabileceğinden nedeninin araştırılması gerekir (bkz. lenfödem mi, venöz ödem mi?).

Kalp ve damar cerrahisi uzmanı Prof. Dr. Harun Arbatlı, varis çorabının doğru hastada ve doğru ölçüde kullanıldığında şikâyetleri hafifleten etkili bir destek olduğunu; ancak çorap önerilmeden önce bacak atardamar dolaşımının değerlendirilmesi gerektiğini belirtmektedir. Ayrıntılı bilgi için varis tedavisi sayfamıza bakabilirsiniz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; çorabın sınıfı, modeli ve kullanım süresi muayene sonrasında hekiminiz tarafından kişiye özel olarak belirlenir.