Diyabet ve Kalp: Şeker Hastalarında Koroner Hastalık Neden Sessiz İlerler?

Diyabet (şeker hastalığı) yalnızca kan şekerini ilgilendiren bir hastalık değildir; uzun vadede en önemli etkilerinden biri kalp ve damarlar üzerinedir. Diyabeti olan kişilerde koroner arter hastalığı daha sık, daha erken yaşta ve daha yaygın biçimde gelişir. Üstelik bu hastalarda belirtiler çoğu zaman belirsizdir; hastalık uzun süre fark edilmeden ilerleyebilir. Bu yazıda diyabetin kalbe etkisini, gözden kaçabilen belirtileri ve korunmanın yollarını ele alıyoruz.

Diyabet Damarları Nasıl Etkiler?

Uzun süre yüksek seyreden kan şekeri, damarların iç yüzeyini hasarlar ve damar duvarında yağ ve kireç birikimini (ateroskleroz) hızlandırır (bkz. damar sertliği nedir). Diyabete sıklıkla yüksek tansiyon, kolesterol bozukluğu ve fazla kilo da eşlik eder; bu etkenler bir araya geldiğinde risk katlanarak artar.

Diyabeti olan hastalarda damar hastalığı genellikle tek bir noktada sınırlı kalmaz. Kalp damarlarında birden çok bölgede, uzun segmentler hâlinde ve daha ince dallarda da darlıklar görülebilir. Aynı süreç bacak damarlarını da etkiler; bu konuyu diyabetik ayak yazımızda anlatmıştık.

Neden "Sessiz" İlerler?

Diyabet zamanla sinirleri de etkiler. Kalpten gelen ağrı uyarılarını taşıyan sinirler etkilendiğinde, kalp kası yeterince kanlanmasa bile tipik göğüs ağrısı hissedilmeyebilir. Bu duruma sessiz iskemi denir. Bu nedenle diyabeti olan hastalarda kalp krizi bile belirgin ağrı olmadan geçirilebilir.

Diyabetik hastalarda kalp kaynaklı sorunlar şu belirtilerle kendini gösterebilir:

• Eskiden rahatça yapılan işlerde ortaya çıkan nefes darlığı
• Açıklanamayan yorgunluk ve halsizlik
• Mide ağrısı, hazımsızlık ya da bulantı
• Soğuk terleme, baş dönmesi
• Kan şekeri düzeninin nedensiz biçimde bozulması

Bu belirtiler kadınlarda ve ileri yaştaki hastalarda daha da sık görülür (bkz. kadınlarda kalp krizi belirtileri). Ani başlayan ve geçmeyen bu tür yakınmalarda beklemeden 112'yi arayın (bkz. kalp krizi belirtileri ve ilk yardım).

Kontroller Neden Önemli?

Belirtiler güvenilir bir uyarıcı olmadığı için diyabeti olan hastalarda düzenli kontroller ayrı bir önem taşır. Hekiminiz risk durumunuza göre EKG, ekokardiyografi, efor testi ya da gerekirse ileri görüntüleme isteyebilir (bkz. kalp tetkikleri). Özellikle şu durumlarda kalp değerlendirmesinin ertelenmemesi önerilir:

• Uzun süredir diyabeti olan, sigara içen ya da ailesinde erken yaşta kalp hastalığı bulunanlar
• Böbrek hastalığı, göz tutulumu ya da bacak damarlarında darlık saptananlar
• Efor kapasitesinde açıklanamayan azalma fark edenler

Korunmada Temel Adımlar

Diyabetik hastalarda kalp ve damar sağlığını korumak, tek bir değeri değil, risk etkenlerinin tamamını kontrol altında tutmayı gerektirir:

• Kan şekeri: Hekiminizin belirlediği hedeflerde tutulması
• Tansiyon ve kolesterol: Diyabeti olan hastalarda hedefler genellikle daha sıkıdır (bkz. tansiyon, kolesterol ve damar sağlığı)
• Sigara: Diyabetle birlikte damar hasarını belirgin biçimde hızlandırır; bırakmak en etkili adımlardandır
• Hareket ve kilo: Düzenli yürüyüş hem şeker hem kalp sağlığı için yararlıdır
• İlaçlar: Günümüzde bazı diyabet ilaçlarının kalp ve böbrek üzerinde koruyucu etkileri olduğu bilinmektedir. Hangi ilacın size uygun olduğuna hekiminiz karar verir; ilaçlarınızı kendi başınıza değiştirmeyin.

Damar Darlığı Saptanırsa: Tedavi Seçenekleri

Koroner arter hastalığı saptanan diyabetik hastalarda tedavi; ilaç tedavisi, stent ya da bypass ameliyatı seçenekleri arasından, darlıkların sayısı, yeri ve yaygınlığı ile kalp kasının durumuna göre belirlenir. Birden fazla ana damarda yaygın darlığı olan diyabetik hastalarda bypass ameliyatı, uzun dönem sonuçları nedeniyle çoğu zaman öne çıkan seçeneklerden biri olarak değerlendirilir. Bu karar en sağlıklı biçimde kardiyoloji ve kalp cerrahisi ekiplerinin ortak değerlendirmesiyle verilir (bkz. bypass mı, stent mi?).

Diyabetik Hastada Ameliyat Dönemi

Diyabeti olan hastalar kalp ameliyatlarından güvenle geçebilir; ancak bazı noktalar özel dikkat gerektirir. Ameliyat öncesinde ve sonrasında kan şekeri yakından izlenir; gerektiğinde geçici olarak damardan insülin uygulanır. Yüksek seyreden şeker yara iyileşmesini geciktirebildiği ve enfeksiyon riskini artırabildiği için göğüs ve bacak yaralarının bakımına özen gösterilir (bkz. yara bakımı). Ameliyat sonrasında diyabet tedavisinin yeniden düzenlenmesi de takibin önemli bir parçasıdır.

Kalp ve damar cerrahisi uzmanı Prof. Dr. Harun Arbatlı, diyabeti olan hastalarda kalp hastalığının belirti vermeden ilerleyebildiğini; bu nedenle şikâyet beklemeden düzenli kontrol yaptırmanın ve tedavi kararının ekip olarak verilmesinin önemli olduğunu belirtmektedir. Koroner hastalık hakkında ayrıntılı bilgi için koroner arter hastalığı ve koroner bypass cerrahisi sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tetkik ve tedavi kararları hekiminiz tarafından kişiye özel olarak verilir.