Kalp Ameliyatından Sonra Akciğerde Su Toplanması: Neden Olur, Nasıl Tedavi Edilir?

Kalp ameliyatından sonraki kontrollerde çekilen akciğer grafisinde "akciğerde su" görüldüğünü duymak, hastalar ve yakınları için endişe verici olabilir. Oysa kalp ameliyatından sonra akciğerin çevresinde az miktarda sıvı birikmesi sık karşılaşılan bir durumdur ve çoğu zaman kendiliğinden geriler. Bu yazıda bu sıvının neden toplandığını, hangi belirtilerle kendini gösterdiğini ve ne zaman tedavi gerektirdiğini anlatıyoruz.

"Akciğerde Su" Aslında Nerede Toplanır?

Akciğerler, plevra adı verilen iki katlı ince bir zarla sarılıdır. Halk arasında "akciğerde su" denen durum çoğunlukla bu iki zar arasındaki boşlukta sıvı birikmesidir; tıbbi adı plevral efüzyondur. Sıvı akciğerin içinde değil çevresindedir; miktarı arttıkça akciğeri dışarıdan sıkıştırarak tam açılmasını engeller. Bu durum, kalp yetmezliğinde akciğer dokusunun içinde sıvı birikmesinden (akciğer ödemi) farklıdır; ancak ikisi aynı hastada birlikte de görülebilir (bkz. kalp yetmezliği).

Kalp Ameliyatından Sonra Neden Sıvı Toplanır?

• Ameliyatın kendisi: Ameliyat sırasında zarların açılması, dokuların tahriş olması ve az miktarda kanama erken dönemde sıvı birikimine yol açabilir.
• Göğüs atardamarının greft olarak kullanılması: Bypass ameliyatında göğüs duvarının iç yüzündeki atardamar hazırlandığında sıvı daha sık ve çoğunlukla sol tarafta görülür (bkz. bypass'ta kullanılan damarlar).
• Vücutta sıvı fazlalığı: Ameliyat sonrası dönemde vücutta tutulan sıvı, kalbin pompa gücündeki azalma ya da böbrek sorunları birikimi artırabilir.
• İltihabi tepki: Bazı hastalarda ameliyattan haftalar sonra kalp zarında ve akciğer zarında iltihabi bir tepki gelişir. Ateş, göğüs ağrısı ve sıvı birikimiyle seyreden bu tabloya postperikardiyotomi sendromu denir (bkz. perikardit ve kalp zarında sıvı).

Sıvı bazen taburculuk öncesinde, bazen de taburculuktan birkaç hafta sonra ortaya çıkar.

Belirtileri Nelerdir?

Az miktardaki sıvı çoğu zaman belirti vermez ve yalnızca kontrol grafisinde fark edilir. Miktar arttığında şu belirtiler görülebilir:

• Önceki günlere göre artan nefes darlığı, özellikle yürürken ya da merdiven çıkarken
• Sırtüstü yatınca nefes almakta zorlanma, yüksek yastıkla uyuma ihtiyacı
• Kuru öksürük
• Derin nefes alırken yanda ya da sırtta batma

Bu belirtiler başka nedenlerle de ortaya çıkabilir; ameliyat sonrası ritim bozukluğu (bkz. ameliyat sonrası çarpıntı) ya da daha nadir olarak akciğer embolisi de nefes darlığı yapabilir. Bu nedenle yeni ortaya çıkan ya da artan nefes darlığı mutlaka değerlendirilmelidir.

Tanı Nasıl Konur?

Sıvı çoğunlukla akciğer grafisinde saptanır. Yatak başında yapılan ultrason, sıvının miktarını ve yerini göstermede ve gerektiğinde boşaltma işlemine yol göstermede çok yararlıdır. Kalp zarında da sıvı olup olmadığını görmek için ekokardiyografi yapılabilir; bazı hastalarda tomografi ve kan tetkiklerine başvurulur.

Tedavi: Çoğu Zaman İzlem Yeterlidir

• Az miktarda sıvı: Belirti vermiyorsa genellikle tedavi gerekmez; kontrol grafileriyle gerilediği takip edilir.
• Sıvı fazlalığına bağlı birikim: İdrar söktürücü ilaçlar ve tuz kısıtlamasıyla vücuttaki fazla sıvının atılması sağlanır.
• İltihabi tepkiye bağlı birikim: Hekimin uygun göreceği iltihap giderici tedavi uygulanır.
• Nefes darlığı yapan ya da artan sıvı: Lokal uyuşturma altında, ultrason eşliğinde sırttan ince bir iğneyle girilerek sıvı boşaltılır (torasentez). İşlem genellikle kısa sürer ve çoğu hastada nefes almayı kolaylaştırır.
• Tekrarlayan sıvı: Göğüs boşluğuna bir süre kalacak ince bir tüp (dren) yerleştirilebilir; çok daha az hastada ileri girişimler gerekebilir.

Sıvı Birikimini Azaltmak İçin Neler Yapabilirsiniz?

• Nefes egzersizlerinizi düzenli yapın ve erken dönemde hareketli olun (bkz. ameliyat sonrası nefes egzersizleri).
• İlaçlarınızı, özellikle idrar söktürücüleri, önerilen düzende kullanın (bkz. ameliyat sonrası kullanılan ilaçlar).
• Her sabah aynı koşullarda tartılın; birkaç gün içinde belirgin kilo artışı sıvı birikiminin habercisi olabilir.
• Tuz tüketimini sınırlayın ve sıvı alımıyla ilgili önerilere uyun.
• Kontrol randevularınızı ve grafilerinizi aksatmayın.

Ne Zaman Beklemeden Başvurulmalı?

Dinlenirken de geçmeyen ya da hızla artan nefes darlığı, göğüs ağrısı, ateş, çarpıntı ya da bayılma hissi varsa ekibinize haber verin ya da acil servise başvurun. Ani başlayan şiddetli nefes darlığı ve göğüs ağrısında 112 aranmalıdır.

Kalp ve damar cerrahisi uzmanı Prof. Dr. Harun Arbatlı, kalp ameliyatından sonra akciğer zarında sıvı toplanmasının sık karşılaşılan ve çoğu zaman basit yöntemlerle yönetilebilen bir durum olduğunu; ancak taburculuktan sonra artan nefes darlığının ihmal edilmemesi ve kontrol grafilerinin zamanında çekilmesi gerektiğini belirtmektedir. Ayrıntılı bilgi için koroner bypass cerrahisi sayfamıza ve ameliyat sonrası yoğun bakım yazımıza bakabilirsiniz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararları muayene ve tetkikler sonrasında hekiminiz tarafından kişiye özel olarak verilir.