Kalp ameliyatından sonra servise çıkan hastalara verilen ilk "ev ödevlerinden" biri, içinde küçük toplar bulunan plastik bir solunum egzersiz cihazıdır. Halk arasında "top üfleme" ya da "triflo" olarak bilinen bu egzersiz, derin nefes ve etkili öksürmeyle birlikte iyileşme sürecinin önemli bir parçasıdır. Bu yazıda nefes egzersizlerinin neden istendiğini, cihazın doğru kullanımını ve balgamın nasıl atılacağını anlatıyoruz.
Ameliyattan Sonra Akciğerler Neden Desteğe İhtiyaç Duyar?
Genel anestezi, ameliyat boyunca solunum cihazına bağlı kalmak ve kalp-akciğer makinesinin çalıştığı sürede akciğerlerin dinlenmeye alınması (bkz. kalp-akciğer makinesi nedir?), akciğerin bazı bölümlerinin geçici olarak tam açılmamasına yol açabilir. Buna göğüs kesisine bağlı ağrı da eklenince hastalar farkında olmadan yüzeysel nefes alır ve öksürmekten kaçınır. Sonuçta akciğerin alt bölümlerinde sönük alanlar (atelektazi) oluşabilir, balgam birikebilir ve akciğer enfeksiyonu riski artabilir. Nefes egzersizlerinin amacı akciğerleri yeniden tam olarak açmak ve salgıları temizlemektir.
Cihaz Üflenmez, Nefes İçe Çekilir
Adı "top üfleme" olsa da bu tip cihaz üflenerek değil, ağızlıktan yavaş ve derin bir nefes içe çekilerek kullanılır. Topların yükselmesi, akciğerlere ne kadar güçlü ve uzun bir nefes alındığını gösterir. En sık yapılan hata cihaza üflemektir; bu durumda egzersiz amacına ulaşmaz. Bazı merkezlerde farklı yapıda cihazlar da kullanılabildiğinden, kendi cihazınızı ekibinizin tarif ettiği şekilde kullanmanız önemlidir.
Cihaz Adım Adım Nasıl Kullanılır?
- Yatakta dik oturun ya da sandalyeye geçin; cihazı yüzünüzün önünde dik tutun.
- Normal bir nefes verin, ardından ağızlığı dudaklarınızla sıkıca kavrayın.
- Yavaş ve derin bir nefes alarak topları yükseltin; topları birkaç saniye yukarıda tutmaya çalışın.
- Ağızlığı çıkarın ve nefesinizi dudaklarınızı büzerek yavaşça verin.
- Birkaç normal nefesle dinlenin, sonra tekrarlayın.
Genellikle uyanık olunan saatlerde, her saat başı yaklaşık on tekrarlık bir seri önerilir; sayı ve süre ekibinizin önerisine göre değişebilir. İlk günlerde tek top bile zor yükselebilir; bu beklenen bir durumdur, hedef günler içinde nefesin derinleşmesidir. Başınız dönerse ara verin ve tekrarları yavaşlatın. Her serinin sonunda birkaç kez öksürerek balgamınızı atmayı deneyin.
Cihaz Olmadan da Yapılabilen Derin Nefes Egzersizi
Burnunuzdan yavaşça ve karnınızı şişirerek derin bir nefes alın, nefesinizi iki üç saniye tutun ve dudaklarınızı büzerek ağzınızdan yavaşça verin. Bu egzersiz cihazla yapılan çalışmayı tamamlar ve gün içinde sık sık tekrarlanabilir.
Etkili Öksürme ve Balgam Atma
Ameliyattan sonraki ilk günlerde balgam olması beklenen bir durumdur ve atılması gerekir. Göğüs kemiğinin iyileşmesini korumak için öksürürken bir yastığı ya da kollarınızı göğsünüze bastırın (bkz. göğüs kemiği iyileşmesi ve yara bakımı). Balgamı yerinden oynatmak için şunlar yardımcı olur:
- Hafif öksürük (huffing): Derin nefes aldıktan sonra ağzınız açıkken, aynayı buğulandırır gibi "hah" diyerek nefesi hızlıca dışarı verin; ardından bir iki kez öksürün.
- Sıvı alımı: Hekiminizin izin verdiği ölçüde sıvı almak balgamın akışkanlaşmasına yardımcı olur. Kalp hastalarında sıvı kısıtlaması gerekebileceği için miktarı ekibinize sorun.
- Ağrı kontrolü: Ağrı derin nefesi ve öksürmeyi kısıtlar. Ağrı kesicileri ekibinizin önerdiği düzende kullanmak egzersizleri kolaylaştırır.
En Etkili Nefes Egzersizi: Hareket
Erken dönemde yatakta oturmak, sandalyeye geçmek ve koridorda kısa yürüyüşler yapmak akciğerlerin açılmasına en çok katkı sağlayan adımlardır. Uzun süre sırtüstü ve hareketsiz yatmak yerine gün içinde sık sık dik pozisyona geçin. Sigara içiyorsanız ameliyattan sonra yeniden başlamamak akciğerlerin iyileşmesi için de belirleyicidir (bkz. sigarayı bırakınca ne olur?). Taburculuk sonrası program için kardiyak rehabilitasyon yazımıza bakabilirsiniz.
Egzersizlere Ne Zamana Kadar Devam Edilir?
Nefes egzersizlerine genellikle taburculuktan sonra da, ekibiniz aksini söyleyene kadar evde devam edilir; cihazı eve götürmeniz istenebilir. Cihazı ameliyattan önce tanımak ve kullanımını öğrenmek, ameliyattan sonra işinizi kolaylaştırır (bkz. kalp ameliyatına hazırlık).
Hangi Belirtilerde Hekime Haber Verilmeli?
- Ateş, titreme ya da balgamın koyulaşıp sarı-yeşil renk alması
- Giderek artan nefes darlığı, yatınca nefes almakta zorlanma
- Balgamda kan görülmesi
- Nefes alırken yanda ya da sırtta batma
Nefes darlığı her zaman egzersiz eksikliğinden kaynaklanmaz; ameliyat sonrası dönemde akciğer zarında sıvı toplanması da benzer bir tablo yapabilir (bkz. kalp ameliyatından sonra akciğerde su toplanması).
Kalp ve damar cerrahisi uzmanı Prof. Dr. Harun Arbatlı, ameliyattan sonraki ilk günlerde düzenli yapılan nefes egzersizlerinin erken hareketle birlikte akciğer sorunlarını önlemeye yönelik bakımın bir parçası olduğunu; cihazın üflenerek değil, içe doğru derin nefesle kullanıldığının bilinmesi gerektiğini belirtmektedir. Ayrıntılı bilgi için kalp kapağı ameliyatları ve koroner bypass cerrahisi sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; egzersizlerin sayısı ve süresi ameliyatınıza ve genel durumunuza göre ekibiniz tarafından belirlenir.
Randevu için iletişime geçin
Kalp ve damar sağlığınızla ilgili değerlendirme ve randevu için bize ulaşabilirsiniz.